Genealogische opzoekingen in Denemarken
(Deze bijdrage verscheen in Vlaamse Stam, 46ste jg., nr. 6, 2010, pp. 552-554)
Wilfried Devoldere
Tijdens de 62. Deutscher Genealogentag, zeg maar het genealogisch jaarlijks congres van de Duitstalige genealogen, dat van 17 tot 20 september 2011 plaats had in de Hanzestad Stralsund, volgde ik met veel aandacht de lezing van mevrouw Inger Burchard uit Varde (Denemarken) over Familienforschung in Dänemark und ihre Beziehungen zu Deutschland. Momenteel is Denemarken – een land met ca. 5 miljoen inwoners – slechts een afkooksel om het oneerbiedig te zeggen van de vroegere staat. Zo maakte o.m. het huidige Schleswig-Holstein een tijdlang deel uit van het land. Een van de redenen waarom deze lezing plaats had tijdens dit congres dat zijn verloop kende in het oosten van Duitsland. Dezelfde dag had ik nog een persoonlijk gesprek met de dame in kwestie zodat ik nog een paar onopgeloste vragen kon stellen. Achteraf blijven er na dergelijk kort contact uiteraard nog vragen over.
Wie er genealogische opzoekingen wil doen is best op de hoogte van de totaal andere structuur van het bestuursapparaat aldaar. Hoe eigenaardig het voor ons ook mag klinken: de basis van het burgerlijke bestuur is er de parochie die in gemeentelijke gebieden worden gegroepeerd. Deze vormen dan het plaatselijk gerechtelijk gebied. Om bijvoorbeeld in de parochieregisters te zoeken is het belangrijk om weten tot welk Amt de desbetreffende parochie behoort. De staat bestuurt immers de kerk maar omgekeerd doen de parochieregisters dienst als burgerlijke stand … Voor opzoekingen in volkstellingen dient men zich op een gelijkaardige manier te oriënteren behalve voor Holstein waar die per gerechtelijk ambtsgebied en dorp opgemaakt zijn. Het is dus de kerk die de registratie doet van een persoon, sedert 2004 gebeurt dit digitaal. Uitzonderingen vormen hier Sønderjylland en Nordschleswig die volgens het Pruisisch recht werken en waar de staat het beheer heeft van de persoonsregistratie.
Een gevolg van deze situatie is dat er zogezegd geen kerkelijk archief bestaat: alle kerkelijke archieven bevinden zich in het rijksarchief en worden als bestuurlijke documenten beschouwd. De raadpleging ervan is gratis.
Uit ons gesprek bleek dat de openbaarheid van die burgerlijke stand een stuk comfortabeler is dan bij ons. Waar bij ons de limiet voor alle akten 100 jaar is, kan men in Denemarken geboorte- en huwelijksakten consulteren zodra die meer dan 50 jaar oud zijn, voor overlijdensakten is dit zelfs maar 10 jaar. Iets waar we als Vlaamse genealogen kunnen van dromen. Wie dergelijke registers wil raadplegen op het internet, zal volgens mevrouw Burchard die bronnen, wat geboorten betreft, terugvinden tot 1945. Een luxe dus. Er zijn zo nog heel wat verschillen die ons vreemd voorkomen. Na de geboorte heeft men zes maanden om een naam te kiezen. Alle geboorten worden via de kerk geregistreerd, zelfs moslims dienen die weg te volgen.
Het land heeft drie ‘groepen’ genealogische verenigingen: een ‘nationale’ vereniging (DIS) met zo’n 9000 leden, een aantal lokale kringen die samen circa 15.000 leden bedienen en een meer academische groep van genealogen. Veel van die leden zijn bij een dan meer groep aangesloten. Maar toch is dit enorm veel in een land van een 5 miljoen inwoners. Wel is er een goede verstandhouding en samenwerking tussen die verenigingen.
De reeds eerder genoemde dame hield er aan dat haar e-postadres niet werd vermeld in deze bijdrage, ze is echter wel bereid om een persoonlijke vraag te beantwoorden. Het is volgens haar echter wenselijk dat men eerst het forum gebruikt van de genealogische vereniging ‘DIS – DANMARK’, men hoeft geen lid te zijn om een vraag te stellen maar men dient zich wil aan te melden. Wie een vraag wil stellen kan dit doen via de volgende link, er is een rubriek voorzien in het Engels zodat het ook voor ons verstaanbaar wordt (Find Your Relatives in Denmark): http://www.slaegtogdata.dk/forum/index.php. Het scherm ziet er als volgt uit:
We zijn er ons bewust van dat slechts heel weinigen onder jullie dergelijke opzoekingen zullen moeten doen, daarom beperken we dan ook dit artikel. Van mevrouw Buchard kregen we de lijst met ‘Möglichkeiten der Ahnensuche in Dänemark’ digitaal toegezonden. We geven deze lijst hierna weer zodat geïnteresseerden aan de slag kunnen.
Möglichkeiten der Ahnensuche in Dänemark – Nuttige links per thema voor wie genealogische opzoekingen wil doen in Denemarken (© i.buchard 2010)
Bestuursstructuur www.clicketyclick.dk/amt-herred-sogn/index_da.php
Taal:
Deens-Duits genealogisch register van nuttige woorden voor de genealoog:
www.ahnenforscher-stammtisch-flensburg.de/Start/Wortliste.html
Kalkar: de oude Deense taal: www.hist.uib.no/kalkar
ODS: de nieuwe Deense taal: ordnet.dk/ods
Plaatsnamen:
Denemarken www.krabsen.dk/stednavnebase
Schleswig www.slesvignavne.dk
Bronnen:
Volkstellingen (fiches): www.ddd.dda.dk/ddd-tysk/ddd.htm
Volkstellingen (facsimile) www.arkivalieronline.dk
Parochieregisters (facsimile) www.arkivalieronline.dk
Archieven:
Regionale staatsarchieven: www.sa.dk
Online-zoeken met ‚DAISY‘ www.sa.dk
Stads- en gemeentearchieven: www.danskearkiver.dk/vejviser/index.htm
Bevolkingsgroepen:
Adel: naamsregister www.genealogi.no/kilder/DAA/DAA-reg.htm
Militairen: www.sa.dk
1848-1864 Denemarken http://www.strandparken33.dk/Register_Faldne_1.pdf
1848-1864 Denemarken en Duitsland www.denkmalprojekt.org
WO I en II gesneuvelden www.volksbund.de
Prominenten, zie ‘Dansk Biografisk Leksikon’ (1905) http://runeberg.org/dbl
Beamten, Geestelijken, militaire weduwenkas www.fogsgaard.org
Pfarrer Wibergs Præstehistorie http://tom-stryhn.com/viberg/windex.php
Handwerker Odense www.odensedatabasen.dk
Handwerker Aarhus www.folketimidten.dk
Schippers www.skippere.dk
Immigranten 1812-1924 www.ddd.dda.dk/immibas/immibas1.asp
Kolonisten 1760 www.kartoffeltysker.dk
Hugenoten http://www.fredericiahuguenotter.dk/de_fredericia_huguenotter.htm
Kopenhagen:
‚Meldeblätter‘ 1890-1925 www.politietsregisterblade.dk
Straten => Parochies www.landsarkivetkbh.dk/hovedst/txt/print/lister.htm
Overledenen 1893-1923 www.fogsgaard.org
Stadsarchief www.ksa.kk.dk
Vluchtelingen 1945-1949:
Literatuur www.oksbol1945-49.dk/dk.php/indsigt/kilder/sub/litteratur
Vluchtelingenkamp Oxbüll/Oksböl www.oksbol1945-49.dk/dk.php/kino/video/sub/video